Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej

W tym roku mija 83 lata od momentu powstania Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. O tej rocznicy pamiętają członkowie łukowskiego koła związku i z tej okazji odprawiona zostanie Msza Święta w intencji żołnierzy tej największej konspiracyjnej organizacji zbrojnej z czasów II wojny światowej.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest od roku świętem państwowym. Ustawę podpisał Prezydent RP. W preambule ustawy, czytamy: „W hołdzie żołnierzom Armii Krajowej – największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Rosję Europie, armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości, a której żołnierze po II wojnie światowej byli prześladowani przez władze komunistyczne zależne od Związku Sowieckiego”.

Łukowskie Koło Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej zaprasza w niedzielę, 15 lutego na Mszę Świętą w intencji poległych i zmarłych bohaterów tej formacji. Eucharystia rozpocznie się o godzinie 10:00 w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego. Następnie wszyscy udadzą się przed pomnik kpt. Wacława Andrzeja Rejmaka ps. „Ostoja” przy ul. Armii Krajowej, ostatniego komendanta Obwodu AK Łuków.

14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz o przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Utworzona 83 lat temu AK jest uważana za największe i najlepiej zorganizowane podziemne wojsko działające w okupowanej Europie. W momencie, w którym powstawała, było to około 100 tys. żołnierzy armii podziemnej, a w 1944 roku było ich ponad 480 tysięcy.

Korzenie Armii Krajowej sięgają zawiązanej w nocy z 26 na 27 września 1939 roku przez grupę wyższych oficerów z gen. Michałem Karaszewiczem-Tokarzewskim, przy współudziale prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego, konspiracyjnej organizacji Służba Zwycięstwu Polski, która stała się zalążkiem rozbudowanego potem Polskiego Państwa Podziemnego. Utworzona 27 września 1939 roku Służba Zwycięstwu Polski została przekształcona najpierw w 1940 roku w Związek Walki Zbrojnej, a następnie rozkazem Naczelnego Wodza w Armię Krajową. Decyzja o powstaniu AK była podyktowana koniecznością scalenia polskich konspiracyjnych oddziałów zbrojnych i podporządkowania ich rządowi RP w Londynie. W skład AK weszło ok. 200 organizacji wojskowych, zarówno spod okupacji niemieckiej, jak i sowieckiej.

Armia Krajowa była konspiracyjną organizacją wojskową stanowiącą integralną część Sił Zbrojnych RP. Podlegała Naczelnemu Wodzowi i Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. W zamierzeniach rządu miała być organizacją ogólnonarodową, ponadpartyjną, a jej Komendant Główny jedynym, upełnomocnionym przez rząd dowódcą krajowej siły zbrojnej. Głównym zadaniem AK było prowadzenie walki o odzyskanie niepodległości przez organizowanie i prowadzenie samoobrony i przygotowanie armii podziemnej na okres powstania, które miało wybuchnąć na ziemiach polskich w okresie militarnego załamania Niemiec.

Kolejnymi dowódcami AK byli generałowie: Stefan Rowecki ps. Grot – do 30 czerwca 1943 roku, Tadeusz Komorowski ps. Bór – do 2 października 1944 roku, Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek – do 19 stycznia 1945 roku. Komendant Główny AK podlegał Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych.

19 stycznia 1945 roku Komendant Główny gen. Okulicki wydał rozkaz o rozwiązaniu AK. Straty AK wyniosły ok. 100 tys. poległych i zamordowanych żołnierzy, ok. 50 tys. zostało wywiezionych do ZSRS i uwięzionych. Do moskiewskiego więzienia trafił m.in. gen. Okulicki, sądzony w procesie szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Wobec represji sowieckich i polskich służb bezpieczeństwa nie wszystkie oddziały AK podporządkowały się rozkazowi o demobilizacji. Powstały nowe organizacje konspiracyjne m.in. Ruch Oporu Armii Krajowej i Zrzeszenie “Wolność i Niezawisłość”. Żołnierze AK byli prześladowani przez władze komunistyczne, zwłaszcza w okresie stalinizmu, wielu z nich skazano na karę śmierci lub wieloletniego więzienia.

30 listopada 1989 roku w Warszawie odbyło się zebranie przedstawicieli szesnastu okręgów mające na celu zjednoczenie żołnierzy Armii Krajowej w jedno stowarzyszenie. Wówczas od kilku miesięcy istniały dwie zarejestrowane organizacje kombatanckie: Związek Żołnierzy Armii Krajowej z siedzibą w Krakowie oraz Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej z siedzibą w Warszawie.

Spotkanie to doprowadziło do I Walnego Zjazdu w dniach 14–15 marca 1990 roku, podczas którego formalnie powstał Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej (ŚZŻAK). Strukturę organizacyjną pozostawiono na wzorach okupacyjnych.

27 października 1989 roku w pracowni krawieckiej Bolesława Skwary, przy obecnej ulicy Kwiatkowskiego odbyło się inauguracyjne zebranie byłych żołnierzy Armii Krajowej Obwodu Łuków. Obecnych było 14 osób. Tymczasowy Zarząd Koła tworzyli: przewodniczący – Stefan Kędziora, zastępca – Wacław Stasiewicz, sekretarz – Barbara Skolimowska, skarbnik – Jan Dębski, członkowie zarządu – Władysław Sztukiewicz i Stanisław Ścioch. Koło otrzymało liczbę nr 1, a opiekunem Koła został mjr Piotr Nowiński ps. „Paweł” mieszkający w Warszawie.

W tym czasie powstały:
• Koło Nr 2 w Trzebieszowie – opiekun Tadeusz Kulik ps. „Kruk”
• Koło Nr 3 w Staninie – opiekun Polikarp Paduch ps. „Jar” z Warszawy
• Koło Nr 4 w Stoczku Łuk. – opiekun Jerzy Świercz ps. „Żak” z Warszawy
• Koło Nr 5 w Krzywdzie

Inspektorat utworzono w Radzyniu Podlaskim, a Zarząd Okręgu w Lublinie. Członkami Koła mogli zostać przede wszystkim byli żołnierze AK jako członkowie zwyczajni, żony, mężowie i dzieci byłych żołnierzy AK oraz sympatycy, jako członkowie nadzwyczajni (wspierający) oraz za zasługi dla środowiska AK, jako członkowie honorowi. Członkowie nadzwyczajni po 5-letnim okresie członkostwa mogą zostać przyjęci decyzją Zarządu ŚZŻAK Okręgu na członków zwyczajnych.

Głównym celem łukowski ŚZŻAK uczynił przywrócenie pamięci o Armii Krajowej w odniesieniu do lokalnej historii. Robił to z uporem, konsekwentnie budując etos żołnierzy I Batalionu 35 Pułku Piechoty AK dowodzonego przez kpt. Wacława Rejmaka ps. Ostoja i partyzantów AK, dla których domem były lasy rezerwatu Jata. Budowali pomniki, odsłaniali tablice pamiątkowe, odnawiali nagrobki żołnierzy AK. Byli widoczni na uroczystościach lokalnych, obchodach świąt narodowych i rocznic ważnych historycznych wydarzeń.

Dzisiaj Koło Łuków ŚZŻAK skupia 28 osób. Stałe punkty w rocznym kalendarzu to uczestnictwo w świętach państwowych: 3 maja, 15 sierpnia i 11 listopada. Na zaproszenie trzebieszowskiego koła ŚZŻAK osoby z koła łukowskiego biorą udział w Narodowym Dniu Pamięci Żołnierzy Wyklętych oraz uroczystościach rocznicowych Akcji Mitropa organizowanych w Szaniawach-Poniatach. W październiku, w rocznicę śmierci „Rejmaka” i jego adiutanta, odwiedzają cmentarz w Motyczu. Dwa razy do roku organizują też rajdy. Pieszy Rajd Powstańczy im. ks. Stanisława Brzóski upamiętniający powstańców styczniowych oraz zapoczątkowany w 2016 roku czerwcowy Rajd Śladami kpt. „Ostoi”, który łączy wędrówkę z obozowaniem w lesie. Odbywa się on od kilku lat w Klimkach, gdzie powstała replika dawnego obozu partyzanckiego AK.



informacja: Maciej Fajzetel, prezes ŚZŻAK Koło Łuków